دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد:لایه های زنجیره تامین

 

 

1- مقدمه

در دهه 80 ميلادي تلاش هاي زيادي براي بهبود عملکرد سازمانها از راه تمرکز بر فرآيندهاي دروني انجام شد. بررسي نتايج عملکرد سازمانها مشخص ساخت که بخش عمده اي از آن تحت تاثير تامين کنندگان و مشتريان است. گسترش حوزه بهبود عملکرد سازمان ها به ماوراي مرزهاي سازماني نيازمند ابزارهاي جديدي بود. يکي از مفاهيمي که در اين راستا طرح شد و اهميت زيادي پيدا کرد، زنجيره تامين است. که در آن شرکت ها با همکاري يکديگر و ايجاد هم افزايي توانايي اتخاذ تصميمات کاراتر را کسب مي کنند. زنجيره تامين اصطلاحي است که امروزه به وفور در تمامي جهان مورد استفاده قرار مي گيرد. اکنون شرکت ها نيازمندند تا يکپارچگي منظمي را در تمام فرايندهاي توليدي، از مواد اوليه (خام) تا مصرف کننده نهايي ايجاد کنند. زنجيره تامين يک سيستم يکپارچه از فرآيندهاي مرتبط و به منظور؛

• دستيابي به مواد و قطعات مورد نياز
• تبديل مواد اوليه به محصول
• ارزش گذاري محصولات
• توزيع محصولات به مشتريان
• ساده سازي انتقال اطلاعات بين اجزاء زنجيره (اعم از تامين کنندگان، توزيع کنندگان، واسطه ها، خرده فروشان و مشتريان)

نخستين هدف وجودي يک زنجيره، تامين و راضي کردن نيازهاي مشتريان در فرايند توليد ارزش براي خويش است. فعاليت هاي زنجيره تامين با سفارش مشتري شروع مي شود و زماني که مشتري پول خريد کالا و خدمات دريافتي خود را پرداخت مي کند، خاتمه مي يابد. اکثر زنجيره ها در واقع به صورت شبکه هستند. ساختار عمومي زنجيره را مي توان در قالب شکل (1-1) نمايش داد.

شکل(1-1): ساختار عمومي زنجيره

زنجيره تامين شامل دو جريان مخالف است: حرکت مستقيم رفت محصولات از تامين کنندگان مواد اوليه و قطعات تا مشتري و حرکت برگشت (عکس) اطلاعات و مواد از مشتري تا تامين کنندگان. اين زنجيره از دو قسمت لجستيک داخلي و لجستيک خارجي تشکيل شده است. لجستيک داخلي يا مديريت مواد به فعاليت هاي دريافت مواد، ذخيره، کنترل مواد و تامين مواد مورد نياز فرآيندها و …، تا تهيه محصول مورد نياز گفته مي شود. لجستيک خارجي يا توزيع محصولات در مقابل به خروج محصولات از شرکت تا رساندن به مشتري و ارائه سرويس هاي لازم به او گفته مي گردد. نکته مهم و قابل ذکر در زنجيره تامين اين است که شرکت هاي زنجيره به صورت حلقه هاي يک زنجيره به يکديگر متصل هستند و اطلاعات بين آنها بايد به صورت دقيق و همزمان رد و بدل شود تا بهترين تصميمات اخذ گردد. [112]

• زنجيره تامين

1-1-1- ضرورت زنجيره تامين

افزايش روزافزون رقابت بين کارخانجات و شرکت ها براي توليد محصولات با کيفيت و مطابق سلايق مشتري نياز به يک ديدگاه جديد را در بين تمامي سازندگان و توليدکنندگان به وجود آورده است. در گذشته هر مرکز توليدي با اهميت دادن به تعداد محصول توليد شده، سعي در افزايش سهم خود در بازار داشت. پس از گذشت چند دهه مراکز توليدي در ارائه کالاي با کيفيت براي جذب مشتريان گام بر داشتند. در دهه هاي اخير پيشگامان صنعت اصلي ترين شرط را براي رسيدن به سهم بيشتري از بازار فروش، برآوردن نيازهاي مشتريان مي دانند.

با بررسي خط مشي هاي موجود از گذشته تا به حال، تغيير توجه صنعتگران را از توليدکننده به مصرف کننده شاهد خواهيم بود. در گذشته توليدکننده نقش اصلي و تعيين کننده را در بازار فروش ايفا مي کرد و مصرف کننده مي بايست نيازها و سلايق خود را با محصول توليد شده وفق دهد. اما امروزه اهميت بيشتري به مصرف کننده داده مي شود و کارخانجات سعي در توليد محصولي منطبق با نيازهاي مشتريان دارد.[112]

1-1-2- تعريف زنجيره تامين

زنجيره هاي تامين، تامين کنندگان را به يک شرکت توليدي و شرکت را به مشتريانش ارتباط مي دهد. براي اداره صحيح زنجيره تامين لازم است تا نسبت به خدمات عالي به مشتريان، هـزينه هاي پايين و زمان چرخه کوتاه اطمينان حاصل کنيم.

يک زنجيره تامين به جريان مواد، اطلاعات، وجوه و خدمات از تامين کنندگان موادخام طي کارگاهها و انبارها تا مشتريان پاياني اشاره دارد و شامل سازمانها و فرايندهايي مي شود که کالاها، اطلاعات و خدمات را ايجاد و به مصرف کنندگان تحويل مي دهند. اين زنجيره شامل خيلي از وظايف از قبيل خريد، جريان وجـــوه، باربري مواد، برنامه ريزي و کنترل توليد، کنترل موجودي و لجستيکي و توزيع و تحويل مي گردد.[113]

تعاريف مختصر و جامعى كه مى توان از زنجيره تامين ارايه داد، عبارت‌اند از:

* هندفيلد ونيکولس: زنجيره تامين شامل همه فعاليتهاي مرتبط با جريان وانتقال کالاها ازمرحله مواد خام به مصرف کننده نهايي وجريانهاي مرتبط با آن بوده است .

*آيرس: زنجيره تامين يعني شکل دادن به فرايند هاي جريانهاي فيزيکي، اطلاعاتي، مالي ودانش براي ارضاي احتياجات مصرف کننده نهايي از طريق محصولات وخدمات مرتبط با تامين کنندگان دانسته.[114]

1-1-3- طرح کلى يک زنجيره تامين

به طور کلى زنجيره‌ تامين، زنجيره‌اى است که همه فعاليت‌هاى مرتبط با جريان کالا و تبديل مواد، از مرحله تهيه ماده اوليه تا مرحله تحويل کالاى نهايى به مصرف کننده را شامل مى‌شود. در ارتباط با جريان کالا دو جريان ديگر که يکى جريان اطلاعات و ديگرى جريان منابع مالى و اعتبارات است نيز حضور دارد.

محققان و نويسندگان مختلف ، نگرش‌ها و تعاريف متفاوتى را از زنجيره تامين ارايه کرده اند برخى زنجيره تامين را در روابط ميان خريدار و فروشنده محدود کرده اند، که چنين نگرشى تنها بر عمليات خريد رده اول در يک سازمان تمرکز دارد. گروه ديگرى به زنجيره تامين ديد وسيع‌ترى داده و آن را شامل تمام سرچشمه‌هاى تامين (پايگاه‌هاى تامين) براى سازمان مى دانند. با اين تعريف ، زنجيره تامين شامل تمام تامين کنندگان رده اول ، دوم ، سوم … خواهد بود. چنين نگرشى به زنجيره تامين ، تنها به تحليل شبکه تامين خواهد پرداخت . ديد سوم ، نگرش زنجيره ارزش است که در آن زنجيره تامين شامل تمام فعاليت‌هاى مورد نياز براى ارايه يک محصول يا خدمت به مشترى نهايى است. با نگرش ياد شده به زنجيره تامين ، توابع ساخت و توزيع به عنوان بخشى از جريان کالا و خدمات به زنجيره اضافه مى‌شود. در واقع بااين ديد، زنجيره تامين شامل سه حوزه تدارک ، توليد و توزيع است .[115]

1-1-4- انواع زنجيره تامين

در شرکتهاي توليدي سنتي کالاها پس از توليد در انبارها و مکانهاي ديگر انبار مي شدند که اين زنجيره تامين را پيچيده تر مي کرد. اگر شرکت از يک مدل تجاري ساخت برمبناي سفارش استفاده کند، هيچ نيازي براي انبارکردن محصولات ساخته شده وجود نخواهد داشت اما درعين حال نياز براي انبار موادخام و اجزاء سازنده وجود خواهد داشت. بنابراين، واضح است که زنجيره هاي تامين به ماهيت شرکت وابسته است.

الف – ساخت تجمعي براي ذخيره کردن: مدل زنجيره تامين ساخت تجمعي براي ذخيره کردن بر تقاضاهاي جهت دار مشتري درزمان واقعي به منظور ذخيره کاراي موجودي کالاي ساخته شده تمرکز دارد. اين تجمع ذخيره اغلب ازطريق استفاده از يک سيستم اطلاعاتي انجام مي شود که به طورکامل يکپارچه[1] است. بــدين طريق که چنين سيستمي مي تواند اطلاعات تقاضاهاي زمان واقعي را که مي تواند براي تعديل و توسعه برنامه ها و بــرنامه هاي عملياتي توليد استفاده شود را جمع آوري کرد و نسبت به ذخيره اقلامي اقدام کند که موردنياز مشتريان است. اين گونه سيستم ها به صورت يکپارچه اي فعاليتهاي برنامه ريزي توزيع، ساخت، برنامه ريزي تفصيلي، کنترل موجودي، هماهنگي تامين با چندين کانال توزيع، جريان اطلاعات صحيح درباره تقاضا، سرمايه گذاري، ظرفيت موجودي، برنامه ريزي تفصيلي نقل و انتقال و… را انجام مي دهد.

ب – ذخيره کردن مستمر: ايده اين مدل برپايه از نو پرکردن موجودي تخليه شده به طور مداوم به وسيله کــــــارکردن به طور نزديکي با تامين کنندگان و يا واسطه ها استوار است. بنابراين، ارتباط محکمي بين فرايند اجراي سفارش و فرايند توليدي موردنياز است. اين مدل کاربردي ترين مدل براي محيطهايي با الگوهاي تقاضاي ثابت است.

ج – ساخت براي سفارش: مفهوم اين مدل برپايه سفارش براي مونتاژکردن بلافاصله پس از دريافت سفارش استوار است. اين مدل به مديريت مفيد موجوديهاي اجزاء و تحويل تدارکات موردنياز طي زنجيره تامين نياز دارد. يک راه حل براي غلبه بر اين نياز استفاده چندمنظوره از دستگاهها براي توليد کالاست. يکي از مزيتهاي اصلي اين نوع مدل ادراکي است که هر مشتري مي تواند از محصول موردنياز خود تجسم کند. به علاوه اينکه هر مشتري کالاهاي خود را سريعاً دريافت مي کند.

د – مونتاژ کانالي: با يک تعديل جزئي در مدل ساخت برمبناي سفارش مونتاژ کانالي[2] به دست مي آيد. در اين مدل بخشهاي هر محصول همان طور که در کانال توزيع حرکت مي کند جمع آوري و مونتاژ مي شوند. براي مثال، مي توان بعضي شرکتهاي رايانه اي که در زنجيره توزيع بخشهاي رايانه، آنها را خريداري و مونتاژ و سپس تحويل مشتري مي دهند را نام برد. بنابراين، سفارش رايانه اي مشتري تنها بايد براي قرارگرفتن در يک وسيله براي تحويل جمع شوند.

ز – زنجيــره تامين جهاني: زنجيره تاميني که تامين کنندگان و يا مشتريان را در کشورهاي ديگر درگير خود مي کند به عنوان زنجيره تامين جهاني شناخته مي شود. دلايل اصلي که چرا شرکتها وارد زنجيره تامين جهاني مي شوند عبارتند از: قيمتهاي پايين تر مواد، خدمات و نيروي انساني؛ دسترسي به محصولات و فناوري که در داخل دردسترس نيستند؛ کيفيت بالاي محصولات بـــازارهاي جهاني؛ استراتژي هاي فروش جهاني شرکت؛ تشديد رقابت جهانــــي که درنتيجه کاهش هزينه شرکت مي شود؛ نياز به توسعه حضور خارجي و بازرگاني بين المللي. برخي ازمشکلاتي که ممکن است در زنجيره هاي تامين جهاني وجود داشته باشد عبارتند از مشکلات حقوقي، دستمزدها و مالياتهاي دادوستد، اختلاف فرهنگي و زباني، تغييرات سريع در نرخهاي پولهاي رايج تبادلي و عدم ثبات سياسي.[113]

1-1-5- مشکلات زنجيره تامين و منابع آنها

درجهان تجارت مثالهاي بي شماري از شرکتهايي که قادر نيستند به سطح تقاضايشان برسند و درنتيجه موجوديهاي هزينه بر و زيادي پروژه اي را متحمل مي شوند وجود دارد. در اين قسمت ما به تشريح اين مشکلات و علل آنها مي پردازيم.

مشکلات طي زنجيره تامين به طورکلي از دو منبع ناشي مي شوند:

1 – عدم اطمينان: يک منبع اصلي عدم اطمينان زنجيره تامين پيش بيني تقاضا است. پيش بيني تقاضا از چندين فاکتور از قبيل رقابت، قيمتها، شرايط فعلي، توسعه تکنولوژيکي و سطح عمومي تعهد مشتريان تاثير مي پذيرد. ديگر عامل عدم اطمينان زنجيره تامين زمانهاي تحويل است که خود به عواملي مانند نسبت خرابي ماشين ها در فرايند توليد خطي، فشردگي ترافيکي که در حمل و نقل دخالت مي کند و مشکلات کيفيت مواد که ممکن است تأخيرات توليد را ايجاد کند وابسته است.

2 – عدم هماهنگي: اين نوع مشکلات هنگامي اتفاق مي افتد که يک بخش شرکت با ديگر بخشها ارتباط خوبي ندارد، وقتي پيغام براي شرکاء تجاري غيرقابل فهم باشد و وقتي بخشهاي شرکت از بعضي مسائل آگاهي ندارند و يا خيلي دير از آنچه موردنياز است و يا آنچه بايد اتفاق بيفتد آگاه مي شوند.

همان طور که اشاره شــــــد مشکلات بي شماري طي زنجيره تامين مي تواند رخ دهد که در اين قسمت به دو مورد از مزمن ترين مشکلات آن اشاره مي شود.

الف – اثر شلاق چرمي[3] : اثر شلاقي به تغييرات نامنظم در سفارشات طي زنجيره تامين اطلاق مي شود. اين اثر براي اولين بار به وسيله پروکتل و گمبل (PSG) در ارتباط با يکي از محصولاتشان مشاهده و شناخته شد. دراين مشکل گرچه فروش واقعي در فروشگاهها نسبتاً ثابت و قابل پيش بيني بود اما سفارشات عمده فروشان و توزيع کنندگان براي PSG (سازنده) ميدان نوسانات شديدي داشته و مشکلات موجودي محصول ساخته شده را براي PSG داشت. يک تحقيق نشان داد که سفارشات توزيع کنندگان به دليل پيش بيني ضعيف تقاضا و کمبود هماهنگي و اطمينان درميان شرکاء زنجيره تامين تغييرات نامنظمي داشت، به دليل اينکه هر ماهيت مجزا طي زنجيره تامين سفارشات و تصميمات موجودي را با يک ديد نسبت به منافع خود به طرف بالاي زنجيره تامين انجام مي داد که اين منجر مي شد کــــــه ميزان پيش بيني ها به طرف بالاي زنجيره همچنان افزايش يافته و به موجوديهاي اضافه اي در تمام قسمتهاي زنجيره تامين منجر شود.

ب – ذخيره فريبنده: اين گونه مشکل زماني که مشتريان محصولي را مي خواهند که دردسترس نيست اتفاق مي افتد گرچه درحقيقت وجود دارد مثل وقتي که محصول درجايي نادرست قرار مي گيرد يا اينکه مقدار ذخيره ناصحيح است.[113]

1-1-6- راه حلهاي مشکلات زنجيره تامين

هرساله سازمانها راه حلهاي زيادي را براي مشکلات زنجيره تامين پيدا کرده اند.

راه حلها: جهت رفع مشکلات در زنجيره تامين سه دسته فنون وجود دارد. دسته اول فنوني هستند که در ارتباط با طراحي و عرضه قطعات، عرضه کنندگان، مديريت ارتباطات بين عرضه کنندگان و ارتبـــاط سازمان با عرضه کنندگان وجود دارد، دسته دوم فنوني هستند که در ارتباط با سيستم هاي توليدي، مديريت موجودي و مسائل داخلي سازمان جهت رفع مشکلات وجود دارد و دسته سوم مجموعه تدابيــــــري هستند که درمورد توزيع کنندگان، خريداران، وفاداري خريداران و هماهنگي آنها با سازمان بايد لحاظ شود. در ذيل به بعضي موارد اشاره مي شود:

1 – ادغام عمودي

2 – کنترل موجودي

3 – تکنيک هاي مناسب بر برنامه ريزي توليد

الف – تکنيک هاي توليدي به موقع

ب – تکنيک هاي برنامه ريزي مواد موردنياز

ج – عمليات همزمان

4 – استراتژي هاي کاهش عدم اطمينان [113]

1-1-7- لايه هاي زنجيره تامين

1. زنجيره تأمين بالادست[4] : اين بخش، شامل تأمين‌کنندگان اوليه (که مي‌توانند مونتاژ کننده و يا سازنده باشند) و تأمين‌کنندگان آنهاست. همه اين مسيرها از مواد سرچشمه مي‌گيرند. فعاليت‌هاي اصلي اين بخش، خريد و حمل است.که خود اين لايه نيز به سه لايه تقسيم مي شود.
2. زنجيره تأمين داخلي[5] : اين بخش، شامل تمام پردازش‌هاي استفاده شده توسط يک سازمان در تبديل داده‌هاي حمل شده به سازمان به‌وسيله تامين‌کنندگان، به خروجي‌ها از زماني است که مواد وارد سازمان مي‌شود تا زماني که محصول نهايي براي توزيع به خارج سازمان حرکت مي‌کند. فعاليت‌هاي اين بخش، شامل حمل مواد، مديريت موجودي، ساخت و کنترل کيفيت است.
3. زنجيره تامين پايين دست[6] : اين بخش، شامل تمام فرايندهاي درگير در توزيع و تحويل محصولات به مشتريان نهايي است. به فراواني مشاهده شده است که زنجيره تامين، با واگذاري محصول يا مصرف آن، پايان مي‌پذيرد. فعاليت‌هاي اين بخش شامل بسته‌بندي، انبار و حمل است. اين فعاليت‌ها ممکن است با استفاده از چندين توزيع کننده نظير کل‌فروشان و خرده‌فروشان انجام شوند.

گفتني است که جريان کالا، مي‌تواند در جهت عکس اتفاق افتد، مثل جريان کالاهاي برگشتي. لجستيک معکوس، شامل فرايند کالاهاي عودتي و برگشتي و نحوه برخورد مناسب با اين نوع اقلام و تمام عمليات مرتبط با مصرف مجدد کالا و مواد به منظور افزايش بهره‌وري، سوددهي و کارامدي بيشتر سازمان لجستيکي است. لجستيک معکوس، شامل تمام فعاليت‌هاي معکوس زنجيره تامين است. به‌طور کلي لجستيک معکوس را مي‌توان اين‌گونه تعريف کرد: «انتقال دقيق، بموقع و درست مواد، اقلام و کالاهاي قابل استفاده و غيرقابل استفاده از انتهايي‌ترين نقطه و آخرين مصرف‌کننده، از طريق زنجيره تامين به واحد مربوطه». به بياني ديگر، لجستيک معکوس «فرايند حرکت و انتقال کالاها و توليداتي است که در زنجيره تامين، داراي قابليت بازگشت هستند».شکل (1-2)

نبايد فراموش کرد که لجستيک معکوس، نيازمند هماهنگي کامل بين واحدهاي توليد، بازاريابي، امور مالي، سيستم‌هاي اطلاعاتي و منابع انساني براي جلوگيري از تضادها و برخوردهاي ناهمگون احتمالي در زنجيره تامين است. در لجستيک معکوس، بهبود مستمر از طرق مختلفي صورت مي‌گيرد که عبارتند از: مصرف مجدد مستقيم که کالاها پس از تميز شدن، بدون هيچ تغييري به مشتريان بازگردانده مي‌شوند؛ بازيافت مواد که در آن، کاربري مواد و کالاها تغيير يافته و به مشتريان عرضه مي‌شود؛ تعميرات؛ بروز کردن مجدد؛ بازسازي و بهينه‌سازي که مي‌تواند شامل تمامي موارد بازيافت مواد، تعميرات و بروز کردن مجدد باشد.[113]

شکل(1-2): شبکه لجستيک معکوس

[1] SCM/ERP

[2] CHANNEL ASSEMBLY

[3] THE BULL WHIP EFFECT

[4] Upstream

[5] Internal